लुतो भनेको कस्तो रोग हो? उपचार कसरी गर्ने?

डा.कमल राज धिताल/छाला तथा यौन रोग बिशेसज्ञ

लुतो भनेको अत्यन्तै चिलाउने एक प्रकारको छालाको बिमारी हो जुन सार्कोपटेस स्काबी (sarcoptes scabiei) नामक किटाणुको संक्रमणले हुन्छ | अध्ययन हरु अनुसार संसार मा करीब ३० करोड मानिस लाइ हरेक बर्ष लुतो हुने गर्छ यस लाइ अंग्रेजी मा स्केबिज (scabies) भनिन्छ |

लक्षण हरु कस्तो हुन्छ?

लुतो को मुख्य लक्षण शरीरको विभिन्न भाग चिलाउनू हो | शरीरका बिभीन् भागमा स साना राता राता बिबिरा जस्तो घाउ हरु वा पानि भरिएको जस्तो साना साना फोका हरु वा साना साना गाठा हरु आउछ | यस्ता घाउ धेरै कनाएर पाक्ने सम्भावना हुन्छ |

यस्ता घाउहरु सामान्यतया निम्न ठाउहरु देखिन्छ

औलाको कापाहरुमा,

हातमा र काखिमा,

पेटमा बिशेसगरि नाइटोको वरिपरी,

तिघ्रामा वा खुट्टामा,

पुरुषहरुलाई लिंगमा र महिला हरुलाई स्तनमा,

बच्चाहरुलाई बिशेसगरी अनुहारमा र हत्केला र खुट्टा मा आउने गर्छ |

बृद्ध हरुलाई ढाड मा मसिनो दाना हरु मात्र पनि आउने सक्छ |

क्रस्टएड लुतो (crusted scabies) – शरीरको रोग संग लड्ने क्षमता कम भएका मानिसहरुलाई (immunocompromised patients) एस्तो प्रकारको लुतो देखिन्छ |यो अलि गम्भीर प्रकृतिको लुतो हो | यसमा लुतो को घाउ नचिलाउन पनि सक्छ वा एकदम कम चिलाउने हुन् सक्छ | यो समस्यामा छाला मा एलर्जी जस्तो बाक्लो कत्ला आउने घाउ हरु देखिन सक्छ भने नङ बाक्लो हुने वा बिग्रिने हुन् सक्छ |

लुतो लागेको कति दिन पछी समस्या देखिन थाल्छ??

यदी पहिलो पटक लुतो भयको छ भने लुतो को किटाणु सरेको ४ देखि ६ हफ्ता पछी लक्षण देखिन थाल्छ भने पहिले नै भै सकेको छ भने केहि दिन मा लक्षण देखिन थाल्छ |

लुतो कसरी सर्छ??

लुतो लागेको मान्छे को छाला बाट अर्को मान्छे को छाला मा यो सिधै सर्छ | तर सामान्यतया हात मिलाउदा सर्दैन र यो लुगा वा तन्ना वा पानी वा स्विम्मिंग पुल बाट सर्ने सम्भावना कम हुन्छ |

मैले मात्रै उपचार गरे पुग्छ कि अरुले पनि गर्नु पर्छ?

घरमा सबै जनाको उपचार गर्दा राम्रो हुन्छ भने आफु संग बस्ने अरु कोही छ भने उसको पनि उपचार गर्नु पर्छ |

कती समय मा यो पुरै निको हुन्छ ?

पूर्ण रुपमा लुतो निको हुन सामान्यतया करिब ३ देखि ४ हप्ता लाग्छ |

उपचार कसरि गर्न सकिन्छ?

लुतोको उपचार सुरुवाती अवस्थामा निकै सहज र सरल छ| लगाउने औषधी गामा बेन्जिन हेक्जा क्लोराइड (gamma benzene hexa chloride) वा पर्मेथ्रिन (permethrin) को प्रयोगले यो पूर्ण रुपमा निको हुन्छ | औषधि राती सुत्ने बेलामा लगायर सुत्ने र भोलि बिहान राम्रो संग नुहाउने र लुगा हरु सबै धुनु पर्दछ र लगाउने औषधि १ हप्ता पछि फेरी लगाउनु पर्ने हुन्छ | खाने औषधि आइवार्मेक्तिने (ivermectin) पाइन्छ |यो पनि हप्ता मा एकपटक दुइ हप्ता खानु पर्दछ | घरमा सबै जनाको उपचार गर्नु पर्दछ |